ปัจจุบันปฏิเสธไม่ได้ว่า วิกฤตการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและความเสื่อมโทรมของสิ่งแวดล้อมทางทะเล กำลังส่งผลกระทบโดยตรงต่อสิ่งมีชีวิตในระบบนิเวศอย่างรุนแรง ล่าสุด ศูนย์วิจัยบูรณาการชีววิทยาและเทคโนโลยีเนื้อเยื่อสัตว์เพื่องานอนุรักษ์และนวัตกรรม หรือ RC iTissue-PSU ภายใต้คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ (ม.อ.) ได้ก้าวเข้ามาเป็นตัวแปรสำคัญในการขับเคลื่อนนวัตกรรมและงานวิจัยระดับสากล เพื่อประเมินสุขภาพและอนุรักษ์สัตว์น้ำเศรษฐกิจอย่าง ‘หอยนางรม’ และ ‘ปลิงทะเล’ อย่างเป็นระบบ แม่นยำ และเท่าทันสถานการณ์ระดับโลก

รศ.ดร.ศิลปชัย เสนารัตน์ อาจารย์ประจำหลักสูตรชีววิทยา สาขาวิทยาศาสตร์ชีวภาพ คณะวิทยาศาสตร์ ม.อ. ในฐานะผู้นำทีมวิจัย ได้เปิดเผยเทรนด์การประเมินสุขภาพสัตว์น้ำยุคใหม่ที่ก้าวข้ามการสังเกตด้วยตาเปล่า แต่เจาะลึกไปถึงระดับเนื้อเยื่อ (Histopathology) และชีวโมเลกุล โดยความสำเร็จล่าสุดของศูนย์ฯ คือการไขความลับระบบสืบพันธุ์และการประเมินดัชนีสุขภาพของ ปลิงทะเลขาว (Holothuria scabra) สัตว์น้ำเศรษฐกิจที่เสี่ยงต่อการสูญพันธุ์จากการทำประมงเกินขนาด และ หอยนางรมขาว (Crassostrea belcheri) หอยนางรมเศรษฐกิจชื่อดังของไทย ซึ่งผลงานวิจัยเหล่านี้ได้รับการตีพิมพ์ในวารสารวิชาการระดับนานาชาติชั้นนำ เป็นที่ยอมรับในวงการวิทยาศาสตร์ทางทะเลระดับโลก

ทีมวิจัย iTissue-PSU ได้ใช้เทคนิคขั้นสูงอย่าง TUNEL assay ในการตรวจวัดการตายของเซลล์แบบอะพอพโทซิส (Apoptosis) หรือเซลล์ที่ถูกกระตุ้นให้ทำลายตัวเองจากความเครียดและสิ่งแวดล้อม จากการศึกษาปลิงทะเลขาวจากบ่อเลี้ยงบนเกาะยาวน้อย จังหวัดพังงา พบดัชนีพยาธิสภาพ (HAI) และการสลายตัวของเซลล์ในลำไส้และระบบสืบพันธุ์อย่างมีนัยสำคัญ ในขณะที่การศึกษาหอยนางรมขาวเปรียบเทียบระหว่างศูนย์วิจัยและบ่อเลี้ยงของชุมชนในจังหวัดตรัง พบว่าความแปรปรวนของอุณหภูมิและความเค็มในพื้นที่ส่งผลต่อสุขภาพเหงือก เนื้อเยื่อแมนเทิล และตับอย่างชัดเจน ถือเป็นเครื่องมือสะท้อน (Biomarker) สภาพสิ่งแวดล้อมและคุณภาพน้ำได้อย่างแม่นยำ

งานวิจัยชิ้นนี้ไม่ได้อยู่แค่ในห้องแล็บ แต่เป็นสะพานเชื่อมโยงความรู้เชิงลึกสู่ภาคการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำของไทย (Aquaculture Management) ข้อมูลโครงสร้างเนื้อเยื่อและยีน dad1 ที่ทำหน้าที่ยับยั้งการตายของเซลล์ จะช่วยให้เกษตรกรและนักอนุรักษ์สามารถจัดการฟาร์ม บรรเทาความเครียดทางสรีรวิทยาของสัตว์น้ำ และเพิ่มอัตรารอดในระหว่างการย้ายปลูกหรือปล่อยคืนสู่ธรรมชาติได้อย่างยั่งยืน ลดความสูญเสียทางเศรษฐกิจของชุมชนชายฝั่งได้อย่างตรงจุด

นี่คือบทบาทสำคัญของ RC iTissue-PSU และคณะวิทยาศาสตร์ ม.อ. ที่แสดงให้เห็นว่าวิทยาศาสตร์ยุคใหม่ไม่ใช่เรื่องไกลตัว แต่เป็นเครื่องมือชิ้นสำคัญในการปกป้องความมั่นคงทางอาหาร (Food Security) และรักษาสมดุลของบลูอีโคโนมี (Blue Economy) ให้คงอยู่สู่อนาคตอย่างยั่งยืน